Hmoob
“KOJ” “KUV” Tsis Txawv
Hmoob Keeb Kwm Xyoo Tshiab
(Hauv Toj)
Tus Sau: N.Y. Hawj - Neeg Magazine - June 3, 2007
Nyob
zoo cov phooj ywg suav dlawg. Kuv yuav sau ob peb lu lug has txug
moob kev Noj Peb Caug hab Hmoob lub Hauv Toj. Suav dlawg, feem ntau
yog cov hluas, kuj tsis paub ob lu lug nuav yog dlaab tsi. Tsis taag
le, ib feem cov laug los muab txua tsis raug kaab kev lawm hab. Vim
le nuav ib tsoom hluas, lwm haiv neeg, hab ib cov Hmoob txhaj le ua
tom ntej tom qaab lawm, has lug los has tom ntej tom qaab. Keeb Kwm
Ntawm Lub Peb Caug puag thaum ub, tsis paub meej tas sov yog thaum
twg, nyob rau Tuam Tshoj Teb, muaj ib lub zoov luj heev. Nyob huv
lub zoov nuj txeeg nuav, muaj ib tug dlaab. Tug dlaab nuav, tau muab
tuab neeg tum noj yuav taag le. Txhua leej txhua tug ntshai tug dlaab
nuav. Tuab neeg tsiv taag, tuab neeg poob plig taag, tuab neeg ntshai
heev. Vim le nuav, muaj ib tug Moob, nwg lub npe hu ua Siv Yig. Nwg
txhaj le sawv lug tua tau tug dlaab nuav rua lub xyoo xaus, kws qoob
loo taab tom sav. Thaum nws tua tug dlaab nuav, nwg siv ib dlaim ntaub
lug npug qhov muag, vim tas tug dlaab nuav muaj fwj fuaj zoo heev,
tuab neeg saib tsis tau le. Siv Yig muaj ib raab ntaaj, muaj ib tug
neeg caij, muaj qai tooj qai hlau lug paab nwg tua. Tom qaab kws Siv
Yig tua yeej tug dlaab nuav lawm, pej xeem txhaj le zoo sab heev.
Suav dlawg txhaj le tsis ntshai lawm. Pej xeem suav dlawg txhaj le
lug noj ib tsum mov ua ke, ua kev zoo sab. Pluag mov nuav, Siv Yig
puab txhaj le lug noj peb nub. Ib nub noj kaum taig zaub. Noj peb
nub, tes yog noj peb caug taig. Yog vim le nuav, peb Hmoob txhaj tas
“noj Peb Caug.” Kev Cai Noj Peb Caug Txais Xyoo Tshab
Vim has tas pej xeem coob leej tau poob plig vim muaj tug dlaab nuav.
Vim tas pej xeem coob leej tau tsiv, tau tuag, tau muaj kev mob nkeeg,
muaj kev ntxhuv sab vim tug dlaab nuav, Hmoob txhaj le pib hu plig
txhua txhua xyoo, thaum kws xyoo taag es yuav pib xyoo tshab. Hu mas
hu kuas tug ntsuj tug plig rov qaab lug cuag nam cuag txiv, rov lug
cuag tub cuag kiv, rov lug nyob quas txhab tsis muaj mob, quas pua
tsis muaj nkeeg. Tsis taag le xwb, vim tas yog xyoo tshab lawm, hab
vim tas Siv Yig tau tua tug dlaab nuav tuag lawm, txhua txhua tug
txiv neeb naj nub nua txhaj le ua neeb “tso qhua” moog
ncig ntuj ncig teb, moog kaav kab kaav khw, es yuav pib lub xyoo tshab
(for those of you who do not know what this means…it is just
another term for giving a vacation for cov dab
neeb).
Ntxiv moog, peb Hmoob txhaj le pib txi xim kaab. Vim tas lub xyoo
tshab tawm tuaj lawm, xaav khwv le caag los xaav kuam khwv tau noj.
Xaav muaj nyaj, xaav muaj tub ki. Xaav tau nom tau tswv, xaav muaj
tsaj txhu ntau. Lub sij hawm nuav yog lub sij hawm rov tig lug foom
los yog thov kuas ua neej kaj sab lug yaav tom ntej, kuas tej kev
phem kev qas, kev pluj kev tuag (vim muaj tub dlaab kws pav taag nuav)
pluj moog. Ntxiv moog, mo kws hu plig peb caug hov, yog tas tsis muaj
tsab noj, tes ib tsev tuab neeg noj “Peb Caug” xwb (muab
qab xwb). Yog tas muaj tsab noj, tes yog noj tug “npua tsab”
ntaag. Mo hu plig peb caug mas muaj 1) ua neeb tso qhua 2) muaj hu
plig 3) noj peb caug 4) txi xwm kaab 5) ntuag qhauv. Cov nuav yog
ib cov kev lig kev cai tseem ceeb kws Hmoob muaj tog txais xyoo tshab
nyob rua mo hu plig. Kaaj ntug pig kig ntxuv, cov tub ki yuav sawv
ntxuv ntxuv lug pe tsab, lug thov koob moov ntawm cov ua nam ua txiv.
Ua ntej tshaaj mas, yuav lug pe nam txiv kag, tes mam moog pe cov
puj laug yawm laug, cov nam ntxawm txiv ntxawm. Tom qaab nuav, yuav
moog peb nam tais yawm txiv hab. Cov tseem ceeb tes muaj le nuav.
Lwm yaam kws Hmoob ua rua Xyoo Tshab tsis taag le, tshuav “ntxuav
kauv laug, tso plig, tam tsab, tog luas tuaj noj tsab, pe nam txiv
tom ntxaa, ntuag qhawv, lwm qab, etc…” hab. Tej nuav los
yeej tseem ceeb kawg le. Hmoob dla xyoo tshab tes yog dla le nuav
xwb. Tem sis, yog tas tug tswv zog muaj “tsaa hauv toj”
hab nua tes, tom qaab kws ua tej nuav taag, tes tuab neeg mam moog
dlha pob, moog paab tsaa hauv toj. Yog tas tsis muaj hauv toj nua
tes, tuab neeg tawm nraum zoov moog
pov pob xwb. Tem sis, kev dla pob tsis yog kev cai txais xyoo tshab.
Keeb Kwm Ntawm Tsaa Hauv Toj Puag thaum ub, nyob rua Tuam Tshoj Teb,
tom qaab kws Hmoob tua tsis yeej suav (tsis paub meej tas sov yog
tug Hmoob Fuab Tais twg), moog txhaj le tsiv rau ntuj sua teb tom
taug tag lawm. Cov kws suav nteg tau tes, suav coj moog ua qhev, coj
moog tua taag lawm. Cov kws dlim tes, tsiv rua qaab roob qaab haa
taag lawm. Hmoob tug nom txhaj le coj ib paab tsiv rau qaab teb. Ib
mos twg, thaum kws puab pw, Hmoob tug nom txhaj le moog ntuv ob tug
ntoo coj lug siv. Muab ib tug ntoo coj moog txhus rua peb roob. Tug
nuav hu ua “ncej ntxheb.” Muab ib tug coj moog txhus rua
nraag taj. Tug nuav hu ua “ncej ntxhoo.” Ncej ntxheb mas
muaj ib tug chij dlai rua. Tug chij nuav mas yog Hmoob Fuab Tais tug
chij. Vim tas pej xeem Hmoob ib leeg tsiv moog ib qho lawm, tug chij
mas muab dlai rua tug ncej ntxheb kuas cov pej xeem pum, es puab txhaj
le lug nrhav tau nam txiv, miv tub miv nyuas moog rua cov txheeb cov
ze. Tug ncej ntxhoo mas muab txhus kuas lug ntxoov pej xeem Hmoob
suav dlawg rov lug ua ib paab ib pawg le qub. Tom qaab nua, thaum
kws teb chaws taj tug taag, Hmoob txhaj tas “peb muab tsa ncej
ntxheb ncej ntxhoo ntau heev lawm….ib mos ib zag le, yuav ua
tsi taag npaud…” Yog le nuav, Hmoob txhaj txav txim sab
tas “ib xyoo ua ib zag xwb..” Moob txhaj le xaav xaav,
lub caij kws zoo tsa ncej ntxheb ncej ntxhoo tes yog thaum kws txug
xyoo tshab, kws suav dlawg lug su xwb (siv koos rau thaum Siv Ying
tua tau tus dlaab thiab). Vim le nuav, Hmoob txhaj le muab Hmoob lub
Hauv Toj lug tsaa txuam xyoo tshab lawm. Thaum kws peb Hmoob tsiv
lug txig Nyaab Laaj Teb hab Nplog Teb, peb Hmoob muaj ib lub “yeem
xyoo” lug txuam rau huv kev tsaa hauv toj lawm hab. Tsi taag
le xwb, Hoob pib pov pob lawm hab. Txuj kev cai tsaa hauv toj puag
thaum ub mas, tsuas yog muaj qeej dla, muaj has lug txaj, hab muaj
kev sis tw lom zem lwm yaam xwb.
Kuv lub ntsab lug kws kuv yuav qha suav dlawg mas tsi yog qha dlaab
neeg. Tem sis kuv yuav qha tas Hmoob dlha “xyoo tshab (new year)”
es dlha le caag hab dlha “hauv toj (not new year)” es
dlha zoo le caag. Vim tas peb tuaj txug teb chaws Mem Kuj nuav, peb
muab dla tsi meej lawm. Tej miv tub miv nyuas tsis paub tas “new
year” yog dlaab tsi. Puab tsis paub tas “hauv toj”
yog dlaab tsi. Feem ntau cov nam laug los yeej tsis paub txug tej
kaab kev nuav le lawm. Vim le nuav, hu plig peb caug (new year) los
tsis paub tas yog xyoo tshab, tsa hauv toj xwb los tseem tas “happy
new year” nua hab. Tub yog vim le nuav es peb Hmoob txhaj muaj
ntau lub “new years” ua luaj. Has meej meej rua suav dlawg,
Hmoob lub New Year tes yog lub “hu plig 30” tom tsev xwb.
Lub luj luj kev lom zem tom tshaav puam mas tsis yog New Year nawb.
Hmoob lub New year mas yuav tsum ua raws caij nyoog, ua raws hli.
Lub hauv toj mas tsis raws caij nyoog, tsis raws hli, tem sis ua raws
kev khoom ntawm pej xeem xwb. Vim yog suav dlawg tsis paub qhov tseem
ntsab es Hmoob txhaj muaj ntau lub new years ua luaj. Xaav kuas ib
tsoom nam txiv kwv tij neej tsa, moog rau phaum hluas paub meej meej
tas thov xob muab lub “hauv toj” hu ua “new year”
lawm, vim nws tsis yog xyoo tshab.
Tus sau: N Y Hawj - DCC Engineering
Terms
of Use
| Privacy Notice
© 2007-2002,
Neeg Magazine P.O.Box 4071 Appleton, WI 54914-4071 (920) 410-9953
All rights reserved. All parts of this service shall not be reproduced
in any form without a written consent express to NEEG Magazine, except
that an individual may download and/or print of articles for personal
use such as reference,research, and not for commercial purpose. Neeg
values all writers with deserved knowledge of their credibility. Thank
You.