Ua ib haiv neeg twm zeej: av tsis tu ciam teb tsis tu kav. Tim zaj twg? Sawv daws yug los ua Hmoob. Tsis xeev xwm ua neeg nyob koom nto koob, tsis nyiam koom muaj ntaub muaj ntawv sau, tsis xyaum sib coj mus cuag kev txhawj ntse. Kom tsis nco txob txhawj txog kev sib tshum kev sib nkaug. Kom thiaj tau zoo ua neeg rau ntiaj teb. Kom thiaj tsis pom kev phem kev qias, kev vwm, thiab kev tuag uas yog yus haiv neeg ntxi kaus ntxo nws tus kheej daim tawv nqaij ntuag. Paim ntshav.
Hmoob lub moo phem ib txwm muaj koob puag Suav Tuam Tshoj teb los. Thaum nyob Xov Tshoj los nto moo, txog Yeeb Tshoj teb tseem plw tshis. Lub koob no tsis ntis Hmoob uas nywb kom nws tus yeeb ncuab zaum caws pob vos luag ib pluag vau kus tseg. Ib haiv me nyuam neeg cas ho sib tho hlwb tas zog rau luag noj. Zaj twg tiag?
Ua ib haiv neeg poob qab, vim yam puas tsuaj pib zoo nkaus ib tug maum dev tshov. Teb chaws Nplog yog txoj hlab sia. Cia muab Nplog coj los loog qhov mob rau sawv daws ntoog. Hauv lub teb chaws Nplog muaj ib tug maum dev mob kas cees. Thaum txog tus maum dev mob kas cees no lub caij tshov ces cov txiv dev qab zog hauv zos los yuav tuaj sib raws vig voog thiab sib tog vij vawj ua lom vab vab thoob zos plaws. Txog thaum kawg, pab txiv dev no ib leeg tau ua ib teg paum. Ntev loo tuaj Kas Cees kis rau txoj hlab ntsha mas kawg av npoog. Ntiaj teb no, tej kws yeeb kws tshuaj tseem nrhiav txhab nyiaj coj los fawb seb yuav ua zaj twg thiaj mam kem tau tus kab mob no txoj hlab pas. Tam sij no kiag, yog kis mob lawm ces txoj kev tuag laug los txawb ntua tom hauv ntej.

(Khaub Lig)

Thaum lub 11 hlis ntuj, 1998-99 dhau los lawm, Xieng Khouang Nplog teb. Tau pom ib co txiv dev mob kas cees tuag pawg lug rau ped. Pov thawj yog pom ib lub nyab hoom tshuab ntshuab kiv khaub lig ya mus mus los los thawm hnub thawm hmo.

Aub Mob Aid

Nplog cov xov xwm sau tawm liab vog tias, "Cob Fab los zes los kauj pej xeem lawm." Tus tseem nom Nplog, tsis tau luag mus lawv Cob Fab. Luag qib rooj nkuag kom maum dev mob kas cees dhia paj paws tuaj. Txawm tsis tau txog Maum Aub lub caij tshov uas luag pleev naj hoom rau ces ua cov txiv dev hnov tus ntxhiab. Tas tus cia li sawv tuaj raws tus maum dev dua. Cov nyob pem hav fab hav zoov los yog Hmoob, Nplog cov tub teg tub taws los yog Hmoob. Tsuas pom lub khaub lig xa neeg lawm ciaj sia xa neeg los tu siav. Txoj twg tu los yog siav Hmoob. Puas muaj leej twg nrog Hmoob tu siav?
Thaum 1999 txuas 2000, nplaum (Bomb) ib sij tawg hauv Vees Cas. Nplog liam Hmoob yog tus yeeb ncuab nkaus nkaus xwb. Puas mob sawv daws lub plawv li lub aws ncu hauv nruab siab tuaj? Cas tsis muaj twg twg mus nkaug tes rau Nplog txoj kev lim hiam no li? Puas yog Hmoob mag Nplog ntxuav paj hlwb (Brainwash) lawm sawv daws thiaj ua neeg npab (Daiv Liab ntshawb tshuaj liab rov xeev tuaj kaws ntoo tom kev, thaum neeg tuaj txog ze ya los plev).
Muaj tej tub txawg coob pom txog yawg Hitler muab cov Jews tua sim phom, zom tej pob txha coj los siv, thiab muab cov plaub taub hau zom ua ntaub pua tsev. Cov kwv tij Hmoob nyob pem lub teb chaws Nplog, ntshai rwg tsam ib hnub twg Nplog Liab tig Hitler thaj. Luag tej tub txawg thiaj yuav tau siv paj hlwb mus thaiv, tsim txom Nplog txog kev lag luam (economic) yam tsis pub Nplog paub txog kev sib hawv ua tsov ua rog. Ua cas Hmoob thiaj pheej qi muag maub? Txoj kev tus noob no tseem yuav muaj mus pes tsawg tiam saum toj no ntxiv tos tej kws yeeb kws tshuaj mus nrhiav ib qho cawm seej (cure) coj los kem tus kab mob no txoj hlab pas? Thaum ntawd, kom tiam neej tom ntej tej me nyuam Hmoob tau zoo ua neeg. Kom lawm tau tau zoo nrog neeg ntiaj teb mus sib tw sib txeeb ib txoj kev kawm txuj. Puas yog Hmoob thooj plawv dub tseem doog? Puas yog sawv daws poob kev txawj ntse ntau ntau? Puas yog sawv daws ntshaw hwj chim dawb? Txawm qi muag los pom ntsaws pob ntseg los hnov txog Hmoob txoj kev sib tshum sib nkaug, sib tog, sib rho siav, thiab sib kem hlab pas no. Yuav ntev npaum twg npaum cas ntxiv? Ua Hmoob thiaj tawg paj puv ntuj puv teb. Presindent Clinton hais rau yawg Saddam Hossain tias: "Koj xawb tsis tau pom qhov zoo ntawm tej nroj tsuag" (National Television). Txoj kev sib hawv, kev ntshaw fwj chim dawb yog kev tu noob.

"Pom Txog Yav Tag"
Pawg Hmoob pawg coob poob qab puag "Niag Ntuj" Tuam Tshoj Suav teb (China) yog pawg Poob Zoo = "Tsoob Kuj li Hmoob tau neej ua kaj siab lug, lawv npaj neej npaj nyog" (Chij Nyab: Haiv Hmoob). Ntiaj teb tsim, pab pawg neeg muaj nom tswv huab tais kav zog loj raws Hmoob tawm Niag Ntuj khiav los khuam Nyab Laj teb (Vietnam), Los Tsuas (Laos), Thaim Kuj (Thailand). Tsov rog ntiaj teb huam yuaj zaum 2, kev sib ntaus sib tua nrog riam phom mos txwv, nrog paj hlwb, nrog Kas Moos (Politics) tw, rog txias sawv kawg, rog Nyab Laj (Vietnam) ncho pa Nyab Laj qab teb qaum teb. Ciam teb nyob sib npuab yog Los Tsuas, Thaim Kuj, Kha Npos Dias (Combodia), Myanmar (Burma). Cov tswv teb chaws kav pej xeem tsis tom thawj li Nplog thiab Kha Npos Dias rov nrog rog sib huas kev ywj pheej. Hmoob los txeem Los Tsuas yog zoov nuj txeeg tso siab lug ntov zoov ntov tsuag ua noj. 4-5 hlis ntuj tuaj yog ntuj qhua pas iab oo ya puv ntuj nrees ntxoov hnub thaiv hli tag. Nplog kwv yees tsis tau, luag ntho kev tuaj txog pom Hmoob ua neej rau tim tej hav fab. Nplog nqa ntsev nqa piam nthaj tuaj pub Hmoob noj qab nplaig kawg. Ntev ntau tuaj, Nplog yaum Hmoob nrog luag ua rog. Pab noj piam nthaj tuaj piam nthaj tog, paj noj ntsev tuaj ntsev tog. Fab Kis tuaj txeem, Zij Pooj tuaj chua ces As Mes Kas tuaj tsuab. Thaum kawg Nyab Laj qaum teb ntiab tawm Fab Kis, Zij Pooj, thiab Mes Kas rov tag. Lawv yeej lawv tus rog pluag.
Hmoob rov xaus zaj nyob Niag Ntuj. Pawg noj ntsev poob qab poob phem puag Nyab Laj, Los Tsuas teb. Pawg noj piam nthaj ua puav dai taw dai tis tooj tis hlau yuj ntab plaws dua ntais ntu niaj ntu sab nraum ub. Zaum no poob teb poob chaws poob tag Hmoob txoj kev ntshaw: poob nom poob tswv poob tag Hmoob tus vaj ntxwv. Ib leeg tuaj ib tog khiav khiav puv ntuj puv teb khaub zig rov los sib tog. Ib leeg tuaj ib phab khiav dua toj ntais los khaub zig rov los sib hlais caj dab. Txog thaum kawg av tsis muaj ciam teb tsis muaj kav. Yuav ua npau suav nruab hnub los yuav npaj paj hlwb?

"Pom Niaj Hnub No"
Yeeb Tshoj (America, Europe, Canada, Australia) teb. Yeeb Tshoj teb yog niag ntuj pom teeb liab teeb ntsuab cig thawm hnub thawm hmo, muaj cav tooj cav hlau nkag tom kev, muaj cua txias cua sov tav twg caij los siv tau, pom txog kev ywj pheej, kev sib tw ua noj kev sib txeeb ua hnav: koj nquag koj nplua nuj nplua tuag kiag, koj nkees koj pluag, pluag tuag. Pom txog kev kawm txuj ci muaj sib npaug, koj tub nkeeg koj ua qhev ua mus tag tiam: koj mob siab hlo mus huas kawm ib hnub koj lub qhov muag pom kev me me tuaj pob ntseg hnov lus zuj zus. Xeev ntuj tim no, koj txawj koj ntse, koj siab ncaj siab dawb pej xeem los poog los hawm lawv los tsa tes tso cai koj ua tus coj. Koj siab tsis ncaj plawv nkaus, koj dag noj dag haus, pej xeem ntiab koj tawm lawv tsa tes xaiv tus tshiab los coj. Xeev ntuj tim no, koj do hau tsis yog koj zim txwv txawm ua nom. Koj plab loj plab zais koj tsis yog "phas yas" lawm. Koj tuaj plaub taub hau los yog koj muaj zoo peev xwm los ua tau. Koj nkas tawv los yog koj siab dawb siab ncaj koj hmoov cia li txog. Txawm yov do hau, plab zais, kab caim los kev txawj ntse tseem noj 75 feem puas pej xeem yuav xaiv koj los coj.
Hmoob neej nim no, tub txawg muaj coob lawm ntau pawg lug, kws yeeb kws tshuaj los ntau zuj zus tuaj, kws lij choj kuj yoj teg paug siab tis txha coob, xib fwb qhia ntawv, qhia kev ntseeg ntuj los coob coob. Zoo nkaus Hmoob twb ua neej kaj siab hlo. Tej tub lag luam kuj yog tawv npaj tau dej num pub Hmoob coob khiav muaj noj muaj haus qhua ntxhias. Pej xeem sawv daws muaj noj paug siab muaj haus paug cev, lawv muaj tsheb caij, muaj vaj tse zoo nyob, thiab muaj tej dej huv huv haus tus twg los kab ntsab lug ua neej.
Txog tav no, ib txhia Hmoob tseem pheej qaug qav rau kev Kas Moos (Politics). Nyab Laj, Khas Npos Dias, Suav, thiab Nplog sib tw ntes kom yeej (champion) kev txawj ntse txog (engineers, sciences, medical doctor, technology, computer aid). Luag muaj teb chaws ua pov thawj luag twb tsis vwm heev npaum li Hmoob. Ua li cas! Hmoob ho pheej ua npau suav zoo ua luaj li? Tib co npau suav leej leej xwb? Yog. Tseeb. Nws yuav tsum muaj ib txhia los qw kom lwm zej tsoom neeg pom txog Hmoob yam puav pheej tag los. Ua cas thiaj yuav tsis muaj txiaj ntsim? Haiv neeg twg los yeej ntshaw kom muaj nom muaj tswv, muaj ntaub ntawv kawm, muaj kev cai Lij Choj, thiab muaj kev ywj pheej. Tab sis ib haiv neeg me me li Hmoob tseem ho yuav muab sib fab coj los ua ib qhov kev ntxub ntxaug (hatred) thiab. Qhov zoo nyob qhov twg lawm? Cov kwv tij Hmoob uas niaj hnub no nyob rau hav zoov hav tsuag tuag lawm pes tsawg vam leej?
Ib haiv neeg me me ob pawg neeg me me ob tug coj nyias pom kev nyias ib zag. Former Gen. Vang Pao vs. Dr. Yang, Dao. Gen. Vang Pao ua hauj lwm siv 2 yog yav tsaus ntuj. Dr. Yang, Dao, ua hauj lwm siv 1 yog nruab hnub. Nruab hnub - hmo ntuj? Nruab hnub yog lub caij kab ntsaum kab noog, thiab tib neeg sawv nrhiav noj. Hmo ntuj, yog lub caij tib neeg, kab ntsaum kab noog los muab chaw pw. Gen. Vang, Pao, txoj kev npau suav yog siv das zog los ntxeev Nplog tig ywj Pheej. Dr. Yang, Dao, pom kev txog tej phooj ywg Hmoob txoj sia yuav tu coob coob yov tau siv paj hlwb los sib tshuab paj hlwb seb tog twg yov poob qhov ntuj. Nkawv ob lub qhov muag pom ua nag tshauv tshia tshis. Nkawv maub ua lw nphob xuav yov taug los ntshai muaj nab. Paj hlwb - Siv zog?

"PomTag Kis"
4 hlis ntuj tim 22, 2000, 500 tus Hmoob sawv qw Dr. Yang, Dao thiab nrog rau ib co koom haum xws li: Hmong American Partnership, HND, AAHWM, SEARAC, MOTHEM 59, Hmong National New Year, ORR, NGO Foundations, thiab hauv tej tsev kawm ntawm (high School or Universities) mas yog: yog KAUS MOS NIV li KAUS MOS NIV nkaus nkaus xwb. Sau tawv hauv (HMONG TIME). "I thought it was a very funny article. Not that the writer made it funny. Not funny ha-ha but funny stupid." CY Thao sau tuaj cam rau 500 tus Hmoob luam hauv (HMONG TIME). Txhua txhua lub koom haum uas yuav muaj feem sib tw nrog koom haum tsev neeg Nplog (Lao Family) thiab tus Hmoob twg siv paj hlwb hais lus ces yog KAUS MOS NIV. Lub tswv yim no cuab tau ib lub zog loj kawg rau hauv Hmoob lub zos. Yuav tsim kev ntxub ntxaug loj los kev tsim kho neej Hmoob? Tos lub caij nyoog dhau los kom tag thiaj yuav luam tau ib tug duab tseeb tseg cia.

Tig pom, yog ntsuam raws pov thawj qhia, tig xav (review)
yog soj qab caum teeb meem lw. Tsis tau taw tes rau leej twg yog tus rhuav tshem Hmoob lub koob moo.

Post your comment by e-mailing to: neeg@neeg.org

Review reader's comments