www.neeg.org

KajNtug


MBA


Movies: Hluas Nkauj Hmoob Zoo Nkauj now available call (920)410-9953

 

Anything about Hmong, We post it in this web address

Hmong - News Now

Soj Qab Taug Teeb Meem Lw -Txhua lub koom haum hauv Wisconsin sib tham

Snyu Yaj - Neeg Magazine - Posted November 2, 2007

Thaj tsam li ntawm 25 leeg tuaj koom lub rooj sab laj nyob zos Steven Point, Wisconsin. Yov luag txhua tus ntawm pab sib sau sib tham hnub no yog tib co thawj tuav koom haum nyob xeev Wisconsin xwb. Pib hauv lub niam koos haum loj hauv Wisconsin WUCMAA tus Board President, lawv tus Director, thiab txhua lub koom haum Hmoob hauv xeev Wisconsin tus Director tuaj tag nrho.

Hom phiaj muaj nqe lus tseem ceeb nqa tuaj tham rau hnub tim 31 lub 10 hli 2007 no xws li yog Hmoob cov kev sib tua kawj los ntawm tej khub niam txiv twg los puas zej zog cov teeb meem sib xws ntawm lo lus “Suicidal or Homicide” thiab qhov ob yog tham txog Hmoob cov tsiab peb caug xyoo tshiab uas noj tsis raws caij nyoog.

Kev sib tua ntawm tej khub niam txiv twg kawj hauv Hmoob lub zej zos kuj tham txog hais tias yuav nrhiav qhov kawj ntawm zaj teeb meem yog dab tsi. Sawv daws tag nrho cov tuaj koom kev sib tham hnub no kuj xaiv tau 14-15 qho teeb meem uas pheej kawj txog txoj kev sib tua rau tej nkawm niam txiv li sawv daws pheej hnov hnov sib tua tuag. Thaum muab sib pauv tswv yim mus mus los los tag, lawv feem coob nrhiav tau hais tias kev deev hluas yog qhov kawj loj dua ntais. Kev deev hluas no yog poj niam thiab tus txiv neej tib si. Qhov no txhais tau hais tias nws yog ib lub npe kawj phem rau tej nkawm niam txiv twg no sib tua tuag tab sis kev deev hluas nws yog ib lo lus dav dav xwb. Kuj tseem tsis tau paub hais tias kev deev hluas pib li cas ho los li cas thiab pib thaum twg lov thaum yuav pib ne dab tsi ua rau ob me niam txiv twg no xyaum pib txoj kev deev hluas no. Hais mus hais los kuj tseem yog ib lo lus dav heev. Tseeb kawg kuj yog ib qho uas sawv daws pom hais tias nws pib qhov ntawv tuaj thiaj pheej muaj cov kev sib tua tuag no. Qhov tseem ceeb xaiv tau ua nqe 2 kuj yog los ntawm kab li kev cai Hmoob thiab As Mes Kas (Culture Conflict). Qhov no cov ntsiab lus kuj hais sib koo txog qhov uas thaum tsis muaj kev tawm lawm ib leeg pheej nrhiav txim rau ib leeg ces kawg sib tua tuag mus ntshe zoo dua.

Raws li sawv daws lub siab xav tej zaum pheej muaj kev sib cuam tshuam rau thaum sib rauj tag ces txuam yuaj rau ntau ntau yam. Qhov no thiaj los kawj rau thaum ob niam txiv twg ib leeg yuav tau muab ib leeg tua kiag kom tuag mus thiaj daws tau qhov kev sib khib ntawv. Lub npe phem kawj ua teeb meem no muab saib kom khav kuj yog ib qho tseem sib cov heev thiab xyov yog vim li cas pab sib tham hnub no lawv feem coob ho nrhiav tau “Cultural Conflict” ua qhov kawj phem thib 2. Qhov no yog mloog kom khav, zoo li sawv daws tseem pheej liam hais tias lwm tus yog tus tsim teeb meem xwb. Tus neeg muaj teeb meem niam yog tus zoo. Leej twg yuav tau xav me me txog “Culture” no tej zaum yog Hmoob ib tug cim dab tsi tawv dua ntais thiab yog nws ib yam teej tug tiag tiag. Thaum twg cov nkawm niam txiv uas pheej sib tua tuag no yuav tau sib tua los ntshe yog nkawv qhov “Culture” uas nws yog nkawv tug tau muab tshem tawm lawm. Qhov no xws li nkawv txoj kev ua niam txiv ib zaug. Yog thaum muab tshem lawm tsis muaj lwm yam yuav los hloov pauv tau. Thaum kawg tej zaum thiaj yuav xaus rau kev sib tua tuag zoo dua. “Cultural conflict” tsis tau ua tib zoo muab luj seb yog txawm yuaj rau As Mas Kas li thiab lov, los tus niam/txiv tsis paub Hmoob li thiaj muaj qhov sib cov. Tsis yog leej twg mus fawb “Research” tau los mas kev xav muaj 8-9 qho feeb tsis meej.

Ib qho teeb meem tseem ceeb ntxiv yog kev tus txiv lov tus niam yuav tau them nyiaj txiag mus rau tej me nyuam thaum sib nrauj tag lov yog ob niam txiv nyias nyob nyias lawm (Child Support). Qhov no kuj yog ib qho txaus ntshai rau neeg txoj kev xav ces lawv cia li sib tua ua ntej. Tham kom luv ces qhov teeb meem “cultural conflict” thiab “Child support” muaj feem cuam tshuam nrog txoj cai teb chaws no. Rov hais dua peb qhov teeb meem loj loj no zoo nkaus sawv daws pheej liam rau lwm tus yog tus tsim teeb meem ho tus neeg muaj teeb meem yog tus zoo thiab ib txum yeej tsis muaj teeb meem. Txhais tau hais tias lub zej zog Hmoob thiab cov neeg muaj teeb meem tsis kam lees hauv lawv zej zog muaj teeb meem. Pheej xav muab pov rau ub pov rau no, tim txoj cai, tim kev ntseeg, tim lwm tus tsis pom Hmoob kab li kev cai khav. Xam hais tias peb qhov teeb meem loj uas pab sib tham hnub no nrhiav tau tsuas yog ib lub ntsiab teeb meem loj loj xwb.

Qhov tseeb ntawm cov tau sib tua tuag lawm kuj paub tsis meej pos sib thooj. Peb qhov teeb meem hais los saum no kuj tseem tsis tau yog ib qho tseeb leej twg tau mus tshawb fawb tau los tiag. Yuav kom paub meej thiab leej twg muaj cuab kav hais nquas ntxias rau leej twg mas yuav tsum muaj pov thawj pab. Nov tsis tau hais tias yog tiag lawm. Yog cia li muab siv tej zaum kuj tshuav lwm tus tseem xav hais li cas los muaj.

Cov kev tiv thaiv peb qhov teeb meem hais saum no, hais hais, tham tham, sib sib cav mus mus los los, siv sij hawm ntev heev, sij hawm tsis txaus sawv daws kuj nyias sau nyias faj rau cov thawj coj lawm xwb. Lawv kuj nrhiav tau me me suab rau qhov kev deev hluas. Feem coob ntawm cov laus los puas cov tuav dej num ntawm txhua lub koos haum kuj tseem pheej hais Hmoob cov qub teeb meem xwb. Npis Yaj nyob Stevens Point hais tias kom yog zoo mas tsim ib txog cai los nplua tus mus deev hluas kom thiaj tsis muaj ntxiv lawm lov neeg ntshai. Ib txhia laus kuj tseem tham hais kev poob meej mom. Nyiaj Sawm Yaj thiab Snyu Yaj hais tias kev sib deev tsis yog ib qho leej twg yuav txwv tau leej twg kom txhob ua. Nws yog yam neeg leej twg nyiam lawm leej ntawv yeej yuav tas zog nyiag ua xwb. Yog hais ces kuj tsis txawj xaus tab sis tej lub zos twg no yuav tau nrhiav kev los cob qhia. Nyiaj Sawm hais ntxiv tias kom yuav tsum muaj kev sib kawm txog kev ua niam txiv. Snyu Yaj hais ntxiv tias nrhiav kev pab xws li “Family or Marriage Counseling” yuav daws tau qhov tus niam los pos tus txiv zam qhov rho kiag riam tib plho rau ib tug tuag. Leej twg hais tej nyuag tswv yim no xwb yeej tseem kho tsis tau los puas daws tsis tau qhov teeb meem kev sib tua no. Qhov yuav daws thiab kho tau yog leej twg thiab cov thawj coj twg yuav tau sawv kev mus nrhiav kev pab nyob hauv nyias lub zos. Yog tham tham xwb tej zaum niag kab mob no yim huab yov loj thiab hlob mos tuaj.

Kev sib tham zaum no sawv daws los paub hais tias nws yog thawj zaug thawj kauj ruam los nrhiav lub niam tswv yim seb qhov kawj yog dab tsi ces cov kev tiv thaiv ne yuav ua li cas xwb. Sawv daws kuj tsis paub hais tias ua li nws twb yog ib hau tshuaj siv rau tag kis lawm. Qhov teeb meem no muaj sib tshuam rau ib tug kab mob loj loj uas txuam rau tib neeg es yuav tau siv sij hawm los kho. Qhov teeb meem no yog As Mes Kas kho ces lawv siv fab hu ua “Counseling” no los pab tej nkawm niam txiv twg uas nrhiav tau muaj tus kab mob no. Tam sij no Hmoob lawv kuj tseem tsis tau paub hais tias yuav siv leej twg los daws. Pab sib tham hnub no lawv kuj tseem nco txog tus zauv thaum tseem nyob ntuj teb tom qab es cia coj mus rau tej nom tswv hais seb puas yog ib qho pab Hmoob cov tej nkawm niam txiv twg no hloov txoj kev sib tua tuag.

Kev sib tham nqe lus thib 2 hnub no yog sab laj me me txog kev noj tsiab peb caug Hmoob hauv xeev Wisconsin. Xws li sawv daws twb yeej taw tes los puas taw qhov ncauj lawm hais tias ib co mas niam noj peb caug thaum lub 7 hlis, 8 hlis, 9 hlis, 10 hlis txog ntua lub 12 hlis. Tseem ntsiab lus tiag hnub no yog xav kom txhua txhia lub koom haum uas yog cov tuav dej num los puas thawj coj puas yuav kam hloov los noj kom ze rau lub caij uas Hmoob poj ua tseg yawm ua cia los thaum twg lawm. Qhov no hais hais kuj hais tsis sib haum. Muaj kev sib cov nyom ntau heev. Leej twg los leej twg tsis kam hais tias nws yuav ua heev hlo cia muab hloov. Leej twg los leej twg nrhiav ib qho dab tsi hais thiab cam kom yeej qhov lawv twb ua ua dhau los lawm xwb. Sawv daws leej twg los tham hais tias Hmoob lub peb caug mas yog ib tug qauv zoo keeb kwm rau Hmoob yuav tau pov hwm. Yuav tsum tau hloov kom yog lub caij xwb xwb.

Tus twg los nyiam hais li no tab sis tus twg los zoo li tsis paub hais tias thaum lawv tab tom ua peb caug txhua txhua xyoo ces tsis yog li lub caij lawm. Hais hais kuj tsis dhos qhov twg zoo uas yuav zoo sawv daws lub me siab. Ib txhia cam txog qhov yuav kom nrhiav kom tau hnub 30 seb yog hnub twg mas mam kam hloov xwb. Hnub 30 no yuav coj los ua ib hnub so rau Hmoob thoob teb chaws dav lov thoob qab ntuj. Zoo nkaus cov sib tham no lawv tsis tau xav txog qhov hais tias yuav ua ib hnub rau ib haiv neeg uas tsis muaj teb chaws no ua nyuab…nyuab nyuab. Thawj coj ntawm koom haum WUCMAA xav hais tias cia sawv daws tis npe ua Hmong New Year Celebration rau lub 11 hlis ntuj xiab 1 txog ntua lub 12 hlis ntuj xiab 31. Dhau dua ob lub hlis no ces txhob tis npe ntxiv lawm. Qhov no pab sib tham hnub no pov suab rau ntau sib npaug. Snyu Yaj hais tias yog Hmoob xav nrhiav ib hnub uas yuav coj los ua Hmoob lub xyoo tshiab no ces lawv yuav tauxaiv ib lub hlis ntawm 12 lub hlis coj los ua lawv tug. Tab sis xaiv qhov kom yog raws li Hmoob kheev noj peb caug los lawm xws li lub 11 hlis los seb lub 12 haum rau qhov twg. Thaum no nyias lub zos mam noj tsiab rau thaum txog lub hli ntawm xwb. Peter Yaj yuav kom xaiv lub lim tiam thib 3 ntawm lub kaum ob hlis. Ntxoov Kaim Muas hais tias ua cas ho tsis xaiv thawj lub lim tiam los puas lub thib 2, lov lub kawg cas ho xaiv lub thib 3? Hais tsis sib haum tag. Cuag li yov nyuab dua li sawv daws xav.

Thaiv Vwj xaiv kom sawv daws pov suab mus nrhiav hnub 30 es mam hloov kho tom qab seb hnub 30 yog hnub twg. Sawv daws kuj pov suab feem coob pom zoo. Leej twg los leej twg tsis kam txiav txim kiag hais tias cia ua li no zoo. Leej twg los leej twg yeej paub hais tias yog hais li no ces tsam tsis zoo mloog. Thaum kawg ces leej twg yuav tau ua tus tawv tshaj es hais kiag kom ua dab tsi ua ib yam dab tsi xwb. Yog leej twg yuav tawv los cia nws tawv no tej zaum yuav ua hauj lwm… tsis
paub thiab laiv?

Kev sab laj txog tej yam teeb meem cuam tshuam Hmoob tas tus kuj daws tsis yooj yim. Nyias yeej paub nyias hais tias tsis yooj yim. Leej twg kuj tsis pom ib lub zim muag uas hais ces haum sawv daws siab. Ib qho laj mloog ces yog pheej tseem hais tias Hmoob lub tsiab peb caug mas tseem ceeb heev no rau thaum muaj rooj sib tham. Qhov no vim leej twg los yeej paub hais tias nws tseem ceeb. Thaum nyias paub nyias hais tias tseem ceeb lawm ces nyias yeej meem hais qhov yuav los puab rau kom haj yam tseem ceeb tuaj xwb. Yog pheej hais tias niam tseem tseem ceeb xwb tab sis tsis muaj cuab kav yuav hloov kho tau ces hais tsawg tiam los hais ua si xwb. Nuam yaj txog Hmoob li xwm peb caug xyoo tshiab hnub no kuj yog ib qho pib tham lawm lov. Cia seb yuav pauv hloov tau li cas tuaj ov. Vam hais tias nyias lub zim muag yuav los dhos li nyias lub siab xav. Ho nyob li ntawm qhov nrhiav kev los ntsuas Hmoob cov teeb meem kev sib txo txoj sia (suicidal) mas kuj cov heev. Tsis muaj leej twg tshem tau daim ntaub npog qhov muag uas zaj dab neeg tsis zoo no pheej kawj. Zoo nkaus zaum twg sib tham los pheej tham saum daim tawv nqaij xwb. Tham tham kuj deeg tsis ti hauv tus nruab txha. Thaum mus tsis ti tus nruab txha ces tiv thaiv tsis
tau qhov kawj phem no. Ntev loo ces thoob teb chaws dav yuav rov hnovdua ib zaug tshwm tuaj. As Mes Kas mas lawv hais li no, “tuag ib tug tuag coob coob” nhriav kev daws qhov teeb meem tam sis no. Hmoob los leej twg yeej xav tib yam, tab sis qhov lawv ua mas tseem hais tias “tuag coob coob thiaj tuag coob” no thiab tseem ua siab nhyav (qeeb) mus nrhiav kev daws qhov teeb meem.

Muaj lus nug xa xov rau Snyu Yang. Snyu tab tom ua ib daig “Research” txog Hmoob cov kev sib tua tuag, los kev tua yus tus kheej pov tseg, lov dai tuag. “Suicide in the Hmong Community impacted witha major impairment”

Terms of Use | Privacy Notice
© 2002- 2007, Neeg Magazine P.O.Box 4071 Appleton, WI 54914-4071 (920) 997-9319
All rights reserved. All parts of this service shall not be reproduced in any form without a written consent express to NEEG Magazine, except that an individual may download and/or print of articles for personal use such as reference, non-commercial purpose. Neeg values all writers with deserved knowledge of their credibility. Thank You.

 

 


Buy Hmong Goods
@
NEEG - Stores

 

 

 

 

 



Movies: Paj Xyoob, Maiv Suav, Txiv Nraug Zag now available. call 920-410-9953