MBA
Movies: Hluas Nkauj Hmoob Zoo Nkauj now available call (920)410-9953
Anything
about Hmong, We post it in this web address
Hmong
- News Now
Soj
Qab Taug Teeb Meem Lw -Txhua lub koom haum hauv Wisconsin sib tham
Snyu Yaj - Neeg Magazine -
Posted November 2, 2007
Thaj tsam li ntawm 25 leeg tuaj koom
lub rooj sab laj nyob zos Steven Point, Wisconsin. Yov luag txhua tus
ntawm pab sib sau sib tham hnub no yog tib co thawj tuav koom haum nyob
xeev Wisconsin xwb. Pib hauv lub niam koos haum loj hauv Wisconsin WUCMAA
tus Board President, lawv tus Director, thiab txhua lub koom haum Hmoob
hauv xeev Wisconsin tus Director tuaj tag nrho.
Hom phiaj muaj nqe lus tseem ceeb nqa tuaj tham rau hnub tim 31 lub
10 hli 2007 no xws li yog Hmoob cov kev sib tua kawj los ntawm tej khub
niam txiv twg los puas zej zog cov teeb meem sib xws ntawm lo lus “Suicidal
or Homicide” thiab qhov ob yog tham txog Hmoob cov tsiab peb caug
xyoo tshiab uas noj tsis raws caij nyoog.
Kev sib tua ntawm tej khub niam txiv twg kawj hauv Hmoob lub zej zos
kuj tham txog hais tias yuav nrhiav qhov kawj ntawm zaj teeb meem yog
dab tsi. Sawv daws tag nrho cov tuaj koom kev sib tham hnub no kuj xaiv
tau 14-15 qho teeb meem uas pheej kawj txog txoj kev sib tua rau tej
nkawm niam txiv li sawv daws pheej hnov hnov sib tua tuag. Thaum muab
sib pauv tswv yim mus mus los los tag, lawv feem coob nrhiav tau hais
tias kev deev hluas yog qhov kawj loj dua ntais. Kev deev hluas no yog
poj niam thiab tus txiv neej tib si. Qhov no txhais tau hais tias nws
yog ib lub npe kawj phem rau tej nkawm niam txiv twg no sib tua tuag
tab sis kev deev hluas nws yog ib lo lus dav dav xwb. Kuj tseem tsis
tau paub hais tias kev deev hluas pib li cas ho los li cas thiab pib
thaum twg lov thaum yuav pib ne dab tsi ua rau ob me niam txiv twg no
xyaum pib txoj kev deev hluas no. Hais mus hais los kuj tseem yog ib
lo lus dav heev. Tseeb kawg kuj yog ib qho uas sawv daws pom hais tias
nws pib qhov ntawv tuaj thiaj pheej muaj cov kev sib tua tuag no. Qhov
tseem ceeb xaiv tau ua nqe 2 kuj yog los ntawm kab li kev cai Hmoob
thiab As Mes Kas (Culture Conflict). Qhov no cov ntsiab lus kuj hais
sib koo txog qhov uas thaum tsis muaj kev tawm lawm ib leeg pheej nrhiav
txim rau ib leeg ces kawg sib tua tuag mus ntshe zoo dua.
Raws li sawv daws lub siab xav tej zaum pheej muaj kev sib cuam tshuam
rau thaum sib rauj tag ces txuam yuaj rau ntau ntau yam. Qhov no thiaj
los kawj rau thaum ob niam txiv twg ib leeg yuav tau muab ib leeg tua
kiag kom tuag mus thiaj daws tau qhov kev sib khib ntawv. Lub npe phem
kawj ua teeb meem no muab saib kom khav kuj yog ib qho tseem sib cov
heev thiab xyov yog vim li cas pab sib tham hnub no lawv feem coob ho
nrhiav tau “Cultural Conflict” ua qhov kawj phem thib 2.
Qhov no yog mloog kom khav, zoo li sawv daws tseem pheej liam hais tias
lwm tus yog tus tsim teeb meem xwb. Tus neeg muaj teeb meem niam yog
tus zoo. Leej twg yuav tau xav me me txog “Culture” no tej
zaum yog Hmoob ib tug cim dab tsi tawv dua ntais thiab yog nws ib yam
teej tug tiag tiag. Thaum twg cov nkawm niam txiv uas pheej sib tua
tuag no yuav tau sib tua los ntshe yog nkawv qhov “Culture”
uas nws yog nkawv tug tau muab tshem tawm lawm. Qhov no xws li nkawv
txoj kev ua niam txiv ib zaug. Yog thaum muab tshem lawm tsis muaj lwm
yam yuav los hloov pauv tau. Thaum kawg tej zaum thiaj yuav xaus rau
kev sib tua tuag zoo dua. “Cultural conflict” tsis tau ua
tib zoo muab luj seb yog txawm yuaj rau As Mas Kas li thiab lov, los
tus niam/txiv tsis paub Hmoob li thiaj muaj qhov sib cov. Tsis yog leej
twg mus fawb “Research” tau los mas kev xav muaj 8-9 qho
feeb tsis meej.
Ib qho teeb meem tseem ceeb ntxiv yog kev tus txiv lov tus niam yuav
tau them nyiaj txiag mus rau tej me nyuam thaum sib nrauj tag lov yog
ob niam txiv nyias nyob nyias lawm (Child Support). Qhov no kuj yog
ib qho txaus ntshai rau neeg txoj kev xav ces lawv cia li sib tua ua
ntej. Tham kom luv ces qhov teeb meem “cultural conflict”
thiab “Child support” muaj feem cuam tshuam nrog txoj cai
teb chaws no. Rov hais dua peb qhov teeb meem loj loj no zoo nkaus sawv
daws pheej liam rau lwm tus yog tus tsim teeb meem ho tus neeg muaj
teeb meem yog tus zoo thiab ib txum yeej tsis muaj teeb meem. Txhais
tau hais tias lub zej zog Hmoob thiab cov neeg muaj teeb meem tsis kam
lees hauv lawv zej zog muaj teeb meem. Pheej xav muab pov rau ub pov
rau no, tim txoj cai, tim kev ntseeg, tim lwm tus tsis pom Hmoob kab
li kev cai khav. Xam hais tias peb qhov teeb meem loj uas pab sib tham
hnub no nrhiav tau tsuas yog ib lub ntsiab teeb meem loj loj xwb.
Qhov tseeb ntawm cov tau sib tua tuag lawm kuj paub tsis meej pos sib
thooj. Peb qhov teeb meem hais los saum no kuj tseem tsis tau yog ib
qho tseeb leej twg tau mus tshawb fawb tau los tiag. Yuav kom paub meej
thiab leej twg muaj cuab kav hais nquas ntxias rau leej twg mas yuav
tsum muaj pov thawj pab. Nov tsis tau hais tias yog tiag lawm. Yog cia
li muab siv tej zaum kuj tshuav lwm tus tseem xav hais li cas los muaj.
Cov kev tiv thaiv peb qhov teeb meem hais saum no, hais hais, tham tham,
sib sib cav mus mus los los, siv sij hawm ntev heev, sij hawm tsis txaus
sawv daws kuj nyias sau nyias faj rau cov thawj coj lawm xwb. Lawv kuj
nrhiav tau me me suab rau qhov kev deev hluas. Feem coob ntawm cov laus
los puas cov tuav dej num ntawm txhua lub koos haum kuj tseem pheej
hais Hmoob cov qub teeb meem xwb. Npis Yaj nyob Stevens Point hais tias
kom yog zoo mas tsim ib txog cai los nplua tus mus deev hluas kom thiaj
tsis muaj ntxiv lawm lov neeg ntshai. Ib txhia laus kuj tseem tham hais
kev poob meej mom. Nyiaj Sawm Yaj thiab Snyu Yaj hais tias kev sib deev
tsis yog ib qho leej twg yuav txwv tau leej twg kom txhob ua. Nws yog
yam neeg leej twg nyiam lawm leej ntawv yeej yuav tas zog nyiag ua xwb.
Yog hais ces kuj tsis txawj xaus tab sis tej lub zos twg no yuav tau
nrhiav kev los cob qhia. Nyiaj Sawm hais ntxiv tias kom yuav tsum muaj
kev sib kawm txog kev ua niam txiv. Snyu Yaj hais ntxiv tias nrhiav
kev pab xws li “Family or Marriage Counseling” yuav daws
tau qhov tus niam los pos tus txiv zam qhov rho kiag riam tib plho rau
ib tug tuag. Leej twg hais tej nyuag tswv yim no xwb yeej tseem kho
tsis tau los puas daws tsis tau qhov teeb meem kev sib tua no. Qhov
yuav daws thiab kho tau yog leej twg thiab cov thawj coj twg yuav tau
sawv kev mus nrhiav kev pab nyob hauv nyias lub zos. Yog tham tham xwb
tej zaum niag kab mob no yim huab yov loj thiab hlob mos tuaj.
Kev sib tham zaum no sawv daws los paub hais tias nws yog thawj zaug
thawj kauj ruam los nrhiav lub niam tswv yim seb qhov kawj yog dab tsi
ces cov kev tiv thaiv ne yuav ua li cas xwb. Sawv daws kuj tsis paub
hais tias ua li nws twb yog ib hau tshuaj siv rau tag kis lawm. Qhov
teeb meem no muaj sib tshuam rau ib tug kab mob loj loj uas txuam rau
tib neeg es yuav tau siv sij hawm los kho. Qhov teeb meem no yog As
Mes Kas kho ces lawv siv fab hu ua “Counseling” no los pab
tej nkawm niam txiv twg uas nrhiav tau muaj tus kab mob no. Tam sij
no Hmoob lawv kuj tseem tsis tau paub hais tias yuav siv leej twg los
daws. Pab sib tham hnub no lawv kuj tseem nco txog tus zauv thaum tseem
nyob ntuj teb tom qab es cia coj mus rau tej nom tswv hais seb puas
yog ib qho pab Hmoob cov tej nkawm niam txiv twg no hloov txoj kev sib
tua tuag.
Kev sib tham nqe lus thib 2 hnub no yog
sab laj me me txog kev noj tsiab peb caug Hmoob hauv xeev Wisconsin.
Xws li sawv daws twb yeej taw tes los puas taw qhov ncauj lawm hais
tias ib co mas niam noj peb caug thaum lub 7 hlis, 8 hlis, 9 hlis, 10
hlis txog ntua lub 12 hlis. Tseem ntsiab lus tiag hnub no yog xav kom
txhua txhia lub koom haum uas yog cov tuav dej num los puas thawj coj
puas yuav kam hloov los noj kom ze rau lub caij uas Hmoob poj ua tseg
yawm ua cia los thaum twg lawm. Qhov no hais hais kuj hais tsis sib
haum. Muaj kev sib cov nyom ntau heev. Leej twg los leej twg tsis kam
hais tias nws yuav ua heev hlo cia muab hloov. Leej twg los leej twg
nrhiav ib qho dab tsi hais thiab cam kom yeej qhov lawv twb ua ua dhau
los lawm xwb. Sawv daws leej twg los tham hais tias Hmoob lub peb caug
mas yog ib tug qauv zoo keeb kwm rau Hmoob yuav tau pov hwm. Yuav tsum
tau hloov kom yog lub caij xwb xwb.
Tus twg los nyiam hais li no tab sis tus twg los zoo li tsis paub hais
tias thaum lawv tab tom ua peb caug txhua txhua xyoo ces tsis yog li
lub caij lawm. Hais hais kuj tsis dhos qhov twg zoo uas yuav zoo sawv
daws lub me siab. Ib txhia cam txog qhov yuav kom nrhiav kom tau hnub
30 seb yog hnub twg mas mam kam hloov xwb. Hnub 30 no yuav coj los ua
ib hnub so rau Hmoob thoob teb chaws dav lov thoob qab ntuj. Zoo nkaus
cov sib tham no lawv tsis tau xav txog qhov hais tias yuav ua ib hnub
rau ib haiv neeg uas tsis muaj teb chaws no ua nyuab…nyuab nyuab.
Thawj coj ntawm koom haum WUCMAA xav hais tias cia sawv daws tis npe
ua Hmong New Year Celebration rau lub 11 hlis ntuj xiab 1 txog ntua
lub 12 hlis ntuj xiab 31. Dhau dua ob lub hlis no ces txhob tis npe
ntxiv lawm. Qhov no pab sib tham hnub no pov suab rau ntau sib npaug.
Snyu Yaj hais tias yog Hmoob xav nrhiav ib hnub uas yuav coj los ua
Hmoob lub xyoo tshiab no ces lawv yuav tauxaiv ib lub hlis ntawm 12
lub hlis coj los ua lawv tug. Tab sis xaiv qhov kom yog raws li Hmoob
kheev noj peb caug los lawm xws li lub 11 hlis los seb lub 12 haum rau
qhov twg. Thaum no nyias lub zos mam noj tsiab rau thaum txog lub hli
ntawm xwb. Peter Yaj yuav kom xaiv lub lim tiam thib 3 ntawm lub kaum
ob hlis. Ntxoov Kaim Muas hais tias ua cas ho tsis xaiv thawj lub lim
tiam los puas lub thib 2, lov lub kawg cas ho xaiv lub thib 3? Hais
tsis sib haum tag. Cuag li yov nyuab dua li sawv daws xav.
Thaiv Vwj xaiv kom sawv daws pov suab mus nrhiav hnub 30 es mam hloov
kho tom qab seb hnub 30 yog hnub twg. Sawv daws kuj pov suab feem coob
pom zoo. Leej twg los leej twg tsis kam txiav txim kiag hais tias cia
ua li no zoo. Leej twg los leej twg yeej paub hais tias yog hais li
no ces tsam tsis zoo mloog. Thaum kawg ces leej twg yuav tau ua tus
tawv tshaj es hais kiag kom ua dab tsi ua ib yam dab tsi xwb. Yog leej
twg yuav tawv los cia nws tawv no tej zaum yuav ua hauj lwm… tsis
paub thiab laiv?
Kev sab laj txog tej yam teeb meem cuam tshuam Hmoob tas tus kuj daws
tsis yooj yim. Nyias yeej paub nyias hais tias tsis yooj yim. Leej twg
kuj tsis pom ib lub zim muag uas hais ces haum sawv daws siab. Ib qho
laj mloog ces yog pheej tseem hais tias Hmoob lub tsiab peb caug mas
tseem ceeb heev no rau thaum muaj rooj sib tham. Qhov no vim leej twg
los yeej paub hais tias nws tseem ceeb. Thaum nyias paub nyias hais
tias tseem ceeb lawm ces nyias yeej meem hais qhov yuav los puab rau
kom haj yam tseem ceeb tuaj xwb. Yog pheej hais tias niam tseem tseem
ceeb xwb tab sis tsis muaj cuab kav yuav hloov kho tau ces hais tsawg
tiam los hais ua si xwb. Nuam yaj txog Hmoob li xwm peb caug xyoo tshiab
hnub no kuj yog ib qho pib tham lawm lov. Cia seb yuav pauv hloov tau
li cas tuaj ov. Vam hais tias nyias lub zim muag yuav los dhos li nyias
lub siab xav. Ho nyob li ntawm qhov nrhiav kev los ntsuas Hmoob cov
teeb meem kev sib txo txoj sia (suicidal) mas kuj cov heev. Tsis muaj
leej twg tshem tau daim ntaub npog qhov muag uas zaj dab neeg tsis zoo
no pheej kawj. Zoo nkaus zaum twg sib tham los pheej tham saum daim
tawv nqaij xwb. Tham tham kuj deeg tsis ti hauv tus nruab txha. Thaum
mus tsis ti tus nruab txha ces tiv thaiv tsis
tau qhov kawj phem no. Ntev loo ces thoob teb chaws dav yuav rov hnovdua
ib zaug tshwm tuaj. As Mes Kas mas lawv hais li no, “tuag ib tug
tuag coob coob” nhriav kev daws qhov teeb meem tam sis no. Hmoob
los leej twg yeej xav tib yam, tab sis qhov lawv ua mas tseem hais tias
“tuag coob coob thiaj tuag coob” no thiab tseem ua siab
nhyav (qeeb) mus nrhiav kev daws qhov teeb meem.
Muaj lus nug xa xov rau Snyu Yang. Snyu
tab tom ua ib daig “Research” txog Hmoob cov kev sib tua
tuag, los kev tua yus tus kheej pov tseg, lov dai tuag. “Suicide
in the Hmong Community impacted witha major impairment”
Terms
of Use
| Privacy Notice
©
2002- 2007, Neeg Magazine P.O.Box 4071 Appleton, WI 54914-4071 (920)
997-9319
All rights reserved. All parts of this service shall not be reproduced
in any form without a written consent express to NEEG Magazine, except
that an individual may download and/or print of articles for personal
use such as reference, non-commercial purpose. Neeg values all writers
with deserved knowledge of their credibility. Thank You.